سفارش تبلیغ
تبلیغات در پارسی بلاگ

سلبریتیسم یا پادشاهی چشم پرکن ها

بسم الله الرحمن الرحیم

«فاما خدای رومی شهرت و شایعه در شهر ویرجیل به عنوان شیطان توصیف شده است که طاعونی سریعتر از او نیست. در «انه اید» او درج دهنده توانمند اخبار است که از پر و بال و دهان های متعددش استفاده می کند تا خبر را به همه در آسمان و زمین بگوید.»

«سلبریتیسم» مانند هر «ایسم» دیگری بیان گر یک شیوه و منش است. «سلبریتی» چنان که گفته اند شخصی است که در زمینه موسیقی، ورزش، رسانه، سیاست، ادبیات و مانند آن در جامعه سرشناس و معروف می شود و «سلبرتیسم» همان سلبریتی زدگی است، یعنی سپردن فکر جامعه به سلبریتی ها و پیروی عوام از آنها در فکر و پوشش و انتخاب و...! حال در تبلیغ یک کالا یا ترویج یک نوع خاص پوشش یا تبلیغ به نفع یک کاندیدا یا هر چیز ریز و درشت دیگری که بتواند عرصه اظهار نظر و فضل شود برای او!

سلبریتیسم همان «قارونیسم» است که رنگ فرهنگی به خود گرفته است. قرآن کریم ویژگی «قارونیسم» را چنین برشمرده است:«در برابر حق سرکش است و از نعمت دنیا سرخوش است(قصص،76) امکانات خود را به رخ دیگران می­کشد(قصص،79) و دچار خود بزرگ بینی و استکبار است.(عنکبوت،39) و جایگاهش را نتیجه دانش و تلاش خود می­بیند، نه لطف خدا.(قصص،78)» سلبریتیسم هم همه اینها را دارد. هم در برابر حق سرکش است، هم به نعمت دنیا خشنود و چند برابر قارون­ها خودنمایی دارد. یک ویژگی مشترک دیگر هم میان «سلبریتیسم» و «قارونیسم» وجود دارد: دل گنجشکی! ظرفیتشان کمتر از شهرت و منالشان است. گویند:«قارون پسر عموی موسی بود و شاید هم عمو! از موسی علم کیمیا را آموخت، ولی ظرفیتش را نداشت و خودش را گم کرد و قارون سرکش از حق شد.» درست مثل سلبریتیست­ها که ظرفیت شهرتشان را ندارند. آشکار است که هر «سلبریتی» لزوما «سلبرتیست» نیست، چنان که هر دارامندی، قارون نخواهد شد.

قرآن کریم در جریان شناسی گروه­های مؤثر در اجتماع هم به سلبریتیست­ها پرداخته است، هم به قارونیست­ها! سلبریتیست­ها را «ملأ» نام نهاده است و قارونیست­ها را مترف، و این دو در کنار هم، همواره مخالف و سد راه جبهه حق بوده­اند. «ملأ» در قرآن کریم معمولا به معنای خواص قوم است و هم به اشراف و هم به جماعتی از اهل ملکوت اطلاق شده است. اینها با موقعیت و جایگاه خود چشم و دل مردم را پر می­کنند(المیزان، ج2، ص285) و مردم، در تصمیم ، اقدام و جهت گیری خویش منتظر اشاره آنان هستند.

زنده­یاد دکتر شریعتی ملأ را چنین تعریف کرده است:«ملأ «چشم پرکن­ها» هستند، یعنی نمایندگان زور در جامعه بشری هستند، ملأ یعنی کسی که وقتی در جامعه راه می­رود، چشم­ها را پر می­کند.»

«مترف» نیز کسی است که ثروتش او را به «خود بی­نیاز بینی»(علق،6و7) کشانده و ثروت و مکنتش او را به سرمستی و شهوت رانی کشانده است.

قرآن کریم ویژگی­های ملأ و مترفان را چنین بر شمرده است:

1.       به خاطر ثروت و موقعیت خود را برتر از دیگران می­دانند و گمان می­کنند به خاطر این برتری نزد خدا جایگاه ویژه­ای دارند: «وَ قالُوا نَحْنُ أَکْثَرُ أَمْوالاً وَ أَوْلاداً وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبینَ »«و گفتند: «اموال و اولاد ما (از همه) بیشتر است (و این نشانه علاقه خدا به ماست!) و ما هرگز مجازات نخواهیم شد!» (سبأ،35)

2.      میان مردم فتنه و ترس ایجاد می­کنند تا ستمگران را یاری کنند:« فَما آمَنَ لِمُوسى‏ إِلاَّ ذُرِّیَّةٌ مِنْ قَوْمِهِ عَلى‏ خَوْفٍ مِنْ فِرْعَوْنَ وَ مَلاَئِهِمْ أَنْ یَفْتِنَهُمْ وَ إِنَّ فِرْعَوْنَ لَعالٍ فِی الْأَرْضِ وَ إِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفینَ »« (در آغاز،) هیچ کس به موسى ایمان نیاورد، مگر گروهى از فرزندان قوم او (آن هم) با ترس از فرعون و اطرافیانش، مبادا آنها را شکنجه کنند زیرا فرعون، برترى‏جویى در زمین داشت و از اسرافکاران بود!»(یونس،83)

3.      با گمراه سازی مردم، آنان را از حق دور می­کنند: «وَ قالَ مُوسى‏ رَبَّنا إِنَّکَ آتَیْتَ فِرْعَوْنَ وَ مَلَأَهُ زینَةً وَ أَمْوالاً فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا رَبَّنا لِیُضِلُّوا عَنْ سَبیلِکَ...»«موسى گفت: «پروردگارا! تو فرعون و اطرافیانش را زینت و اموالى (سرشار) در زندگى دنیا داده‏اى، پروردگارا! در نتیجه (بندگانت را) از راه تو گمراه مى‏سازند!...»(یونس، 88)

4.      با هر چه مخالف هوای نفسشان باشد، یکسر مخالفند و ذره­ای از آن را برنمی­تابند:« وَ ما أَرْسَلْنا فی‏ قَرْیَةٍ مِنْ نَذیرٍ إِلاَّ قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ کافِرُونَ »« و ما در هیچ شهر و دیارى پیامبرى بیم‏دهنده نفرستادیم مگر اینکه مترفین آنها (که مست ناز و نعمت بودند) گفتند: «ما به آنچه فرستاده شده‏اید کافریم!»(سبأ،34)

5.      با هر اصلاح حقیقی مخالفند و از نفوذ خود برای دور کردن مردم از مصلحان بهره می­برند:« وَ انْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا وَ اصْبِرُوا عَلى‏ آلِهَتِکُمْ إِنَّ هذا لَشَیْ‏ءٌ یُرادُ »« سرکردگان آنها بیرون آمدند و گفتند: «بروید و خدایانتان را محکم بچسبید، این چیزى است که خواسته‏اند (شما را گمراه کنند)!»(ص،6)

6.       به گذشته افتخار می­کنند و از آن دست نمی­کشند:« وَ کَذلِکَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ فی‏ قَرْیَةٍ مِنْ نَذیرٍ إِلاَّ قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلى‏ أُمَّةٍ وَ إِنَّا عَلى‏ آثارِهِمْ مُقْتَدُونَ »« و این گونه در هیچ شهر و دیارى پیش از تو پیامبر انذارکننده‏اى نفرستادیم مگر اینکه ثروتمندان مست و مغرور آن گفتند: «ما پدران خود را بر آئینى یافتیم و به آثار آنان اقتدا مى‏کنیم.»(زخرف،23)­

7.      خود را طرفدار مردم و خواسته­های آنان نشان می­دهند:« وَ قالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونی‏ أَقْتُلْ مُوسى‏ وَ لْیَدْعُ رَبَّهُ إِنِّی أَخافُ أَنْ یُبَدِّلَ دینَکُمْ أَوْ أَنْ یُظْهِرَ فِی الْأَرْضِ الْفَسادَ »« و فرعون گفت: «بگذارید موسى را بکشم، و او پروردگارش را بخواند (تا نجاتش دهد)! زیرا من مى‏ترسم که آیین شما را دگرگون سازد، و یا در این سرزمین فساد بر پا کند!»(غافر،26)

سلبریتیسم در دنیای امروز آمیخته­ای از «ملأ» و «اتراف» است که قدرت رسانه و ثروت را در اختیار خود گرفته است. در واقع سلبریتیسم محصول رسانه است و سلبریتی خود یک رسانه که بسیار اتفاق می­افتد ابزار دست سیاستمداران مزور باشد، چنان که در طول تاریخ چنین بوده است. «ساحران» سلبریتی­های عصر موسی(ع) بودند که فرعون برای «برتری جویی» خود از آنها بهره می­برد. «شعراء» سلبریتی­های عصر محمد(ص) بودند که:« وَ الشُّعَراءُ یَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ، أَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فی‏ کُلِّ وادٍ یَهیمُونَ، وَ أَنَّهُمْ یَقُولُونَ ما لا یَفْعَلُونَ »«گمراهان از آنان پیروى مى‏کنند، در هر وادى سرگردانند و سخنانى مى‏گویند که (به آنها) عمل نمى‏کنند؟!»(شعراء،224-226) متکلمان و فقیهان درباری «سلبریتی» عصر خلفا شدند و برخی بحث­های بی حاصل کلامی و فقهی را به نفع خودکامگان دامن زدند. گاه هم «پری بلنده»ها و «شعبان بی مخ»ها سلبریتی عصر محمد رضا شاهی می­شوند.

سلبریتیسم امروز، قمپزی است که جز صدا هیچ ندارد و صدای بلند خود را مدیون رسانه­های نوظهوری است که بی هیچ زحمتی، او را تا دورترین مناطق نفوذ می­دهد.

سلبریتیسم آمیخته­ای از جهل، احساس زدگی و خودنمایی است. گاه از شدت جهل سخن مولا علی(ع) را به «کورش موهوم» نسبت می­دهد و گاه بزاق دهان مردم را برای جنایتکاران جمع می­کند تا زرادخانه بیولوژیک آنان را کامل کند. احساساتش زود بر انگیخته می­شود و از روی احساس زدگی سخن می­گوید. اما بزرگترین مشخصه سلبریتیسم «خودنمایی» است. این جماعت نه مانند شیخ اجل سعدی است که زندگی را در نکونامی بدانند که به شدت بیسمارک زده معتقد است:«بدنامی بهتر از گمنامی است.»

سلبریتی بودن بد نیست، ولی سلبریتیست بودن چرا! نباید به سلبریتیست­ها بها داد و آنان را بادکنکی بزرگ کرد، بگذار سرشان گرم تبلیغ ماست و دوغ و عطر و زلم زبمبو باشد و هرگاه پا به عرصه­ای گذاشت که جای او نبود، تنها باید او را «هو» کشید و تمسخر کرد.